Хог боловсруулах цэг - Waste Land

Урьд нь барималч байсан Вик Муниз, өөрөө авсан фото зургаа өвөрмөц материал ашиглан "амилуулсны" дараа дахин зураг авч, түүнийгээ орчин үеийн сонгодог уран бүтээл болтол алдаршуулж чадсан хүн.

Түүний уран бүтээлдээ ашигладаг өвөрмөц материалын нэг нь хог, хаягдал болно. Бразилийн нийслэл Рио Де Жаниерод орших дэлхийн хамгийн том хогийн цэгийн хэсэг хог түүгчдийн зургийг авч, томруулан хар цагаанаар буулгасны дараа, уг хогийн цэгээс цуглуулсан түүхий эдээрээ зургийн хэлбэр дүрсийг (үс, нүд, хамар, уруул, бие, суурь) улам тодруулан гаргаж өгдөг. Хог хаягдлаар бий болгосон бүтээлийн зургыг дахин авч, дуудлага худалдаанд оруулан, олсон орлогыг хог түүгчдэд олгосноор тэдний амьдрал бүр мөсөн эргэдэг юм. Тэдгээр зурагнууд мөн Рио Де Жаниерогийн орчин үеийн урлагийн музейд тавигдсан бөгөөд дорхноо нэрд гарч, уг музей одоогийн байдлаар үзэгчдийн тоогоороо Пикасогийн зургийг сонирхогчдын дараа явна (дэлхийд хоёрт гэсэн үг). Ийм л утгатай баримтат киног гэр бүлийн хамт үзэж, ихэд сэтгэл хөдөллөө.

Киноны онцлог үйл явдлууд:
Хогийн машин ирж, хогоо бараг буулгаж амжаагүй байхад тэндхийн ажилчид, уут шуудайгаа барин алтны хойноос эрж байгаа мэт хошууран орно.



Хогийн цэг дээр тогооч байх юм. Хогон дундаас олсон шинэлэг материалаар амттай хоол хийнэ.

Хогийн цэгийн ойролцоо, бас л голдуу хогийн материалаар хийсэн оромж байна. Тэндхийн зарим ажилчид тэнд амьдрах бөгөөд тэд, хулгана, харх, ялаа шумуултай найзлан бас тэмцэн амьдарна.

18 настай хог түүгч "Би биеэ үнэлэхгүй, хар тамхинд орооцолдохгүйгээр ийм ажил хийж яваадаа баярладаг" хэмээн бахдан ярьдаг.

Хогийн цэгийн ахлагч, залуухан залуу "Бид хог түүгчид биш, бид дахин боловруулж болох материал ангилж, ялгаж, тушаадаг хүмүүс" гэж ярих бөгөөд өөрийгөө "байгаль орчны төлөө идэвхитэй тэмцэгч" гэж үзнэ. Хожим тэрээр, зурагнаасаа олсон мөнгөөр оффисээ тохижуулан, хүрээгээ тэлэн, "Хог хаягдал - дахин боловсруулах" сэдвээр дэлхийн анхны уулзалтыг Бразилид зохин байгуулдаг юм.

Хогийн цэг дээр гучаад жил амьдарсан, настайвтар эмэгтэй "Би хэзээ ч музейд орж үзээгүй, тэгтэл одоо миний зураг музейд байдаг болсон" гэж уйлан ярьдаг. Тэрээр олсон мөнгөөрөө тогоочийн дамжаанд суудаг.

Хог түүгчид, элдэв хүний хаясан хогоор нь хүний амьдрал ахуй, хийх ажлыг дүгнэн хошигнон ярьцгаадаг. Хог дээр ажилладаг гэсэн ч тэд ерөнхийдээ гэгээлэг, өөдрөг хүмүүс байгаа нь сэтгэлд хоногшин үлдэв.

"Баян, чинээлэг, алдартай байна гэдэг бол тэд өөр заяатай төрснийх биш, тэдэнд өөр боломж байсных. Хэний ч амьдралд өөр бас бус боломж бас гардаг" гэдгийг энэ уран бүтээлч үзүүлэхийг зорьжээ.

Энэ киног болбол үзээрэй, ихийг бодогдуулах юм билээ.

Наранд нүдний шил зүүлгэе!

Зуны дулаан улирал болж охин минь шавиагаа ханатал (энэ сонин хэллэг хаанаас гаралтай бол?) тоглож, гадаа өнжиж байна. Наранд хамаагүй тоглуулахгүй байхын тулд нарны хорт туяа, арьсны хорт хавдар, нарны хамгаалалтын тос хэрэглэхийн ач тус зэргийг тархинд нь хоногштол тайлбарлаж өгсний хүчинд охин маань "Би гадаа тоглож болох уу" гэж асуухын өмнө "Би тосоо сайн түрхээд... " гэж ярьж эхлэх болов.

Өнөөдөр дэлгүүр орж хүнсээ цуглуулахад туслуулахын тулд охиноо дагуулан явлаа. Нөгөө хурц нар зөвхөн миний охины урд, хажуугаас төөнөөд байх шиг суудал дээрээ нилээн хавчигнаж явсан охин маань машинаас буухдаа "Нар нүдний шил зүүдэг болоосой" гэв.

Наранд нүдний шил зүүлгэе!

Тэгвэл хэт хурц нарнаас болж гол мөрөн ширгэхгүй, ган халуун болохгүй, ургац, талх тариа алдахгүйгээр үл барам олон мянган хүн арьсны өвчнөөр өвдөхгүй, нарны тос үйлдвэрлэхгүй, савалгаанд хэрэглэх гэж элдэв хуванцар үйлдвэрлэж байгаль бохирдуулахгүй - байгаль орчин, эрүүл мэнд, эдийн засгийн нилээд таатай үзүүлэлтүүд ажиглагдаж магад.

Зээрийн сүрэг (250 000 орчим)

Сүрэг сүрэгдээ урьд өмнө дэлхийд тэмдэглэгдэж байгаагаагүй их сүрэг Монголын минь талд бэлчиж явааг эндээс харна уу? 2007 он их гантай жил байсан юм уу даа. 

Далимд нь хэлэхэд Монгол зээрийн талаар Википедиад мэдээлэл байдаггүй юм байна. 

Зээрийн мах их зөөлөн, элдэв амтгүй байсан санагдана. 

Банфф - Дархан Цаазат Газар

Цаст өндөр уул нурууд, гол горхи, агуу хавцал, халуун рашаан гээд биеийн алжаал тайлах, тойрон аялал хийх үзэсгэлэнт сайхан байгаль бүхий газруудын нэг бол яах аргагүй Банфф юм. Канадын Үндэсний Паркуудын системийн суурийг тавьж, НҮБ-ийн Дэлхийн Өв газарт тэмдэглэгдсэн нутаг болох Банфф нь Жаспер уулыг үргэлжлүүлэн 6641км кв талбайд Бритиш Колумбиа ба Алберта мужуудыг зааглан оршино.

Энэ удаад Банффийн халуун хүхэрт рашаан, тэндхийн өвөрмөц бичил биетэн, бяцхан амьтны талаар дурдахыг хичээлээ. 

Сайн харвал рашаан газраас бургилан гарч буй нь харагдана.

Газар дороос бургилах халуун рашааны эхийг маш сайн хамгаалан өдийг хүртэл хадгалж чадсан нь үнэхээр гайхалтай. Хамгийн үзэсгэлэнтэй хэсэг бол уг рашааны агуй уруу орох хэсэг юм. Агуйн дээд хэсгээр рашаан орж ирэн, агуйд том биш цөөрөм үүсгэжээ. Харин агуйн ам хэсгийг дэлбэлэн өргөсгөж, жуулчид нэвтрэх нарийн тунел барьжээ. 

Агуу дахь цөөрөм

Хүхэрт рашаанд амьдрах амьд биет бол хүхрийн хүчлийн давс ангижруулагч бичил биетэд юм. Эдгээр бичил биетэний бодисын солилцооны үед бий болсон хүхэрт-устөрөгч нь ялзарсан өндөгний өмхий үнэртэй тул тэр хавь жаахан тааламжгүй үнэртэй. Гэхдээ задгай агаарт тул туйлын тэвчимгүй муухай ч бас санагдаагүй. Зарим бичил биетний биомассыг зураг дээрээс харж болно.

Энэ сагсайсан цагаан зүйлс бол бичил биетний биомасс болно.

Бичил биетнээс гадна дэлхийн хамгийн жижиг эмгэн хумс болох Physella johnsonii энэ рашаанд байх юм. Энэ эмгэн хумс бол апелсины үрнээс том биш, ердөө л 5мм гэсэн үг. 

Энэ жижиг бор зүйлс бол нөгөө эмгэн хумс болно.

P.S. Анх 1883 онд Банффийн халуун хүхэрт рашааныг тухайн газрын ойролцоо төмөр замын шугам тавьж байсан гурван ажилчид илрүүлэн хувьдаа авахаар нилээд хөөцөлдсөн нь бүтээгүй гэдэг. Төр төмөр нударгаа буулган, энэ рашаан бол Канадын бүх ард түмний хүртээл, мөн аялал жуулчлалын төв байвал зохистой газар хэмээн зарлигджээ.

Алдагдсан энергийг буцааж ашиглах нь

Төсөөлж үзье л дээ. Улаанбаатар амьдрах Амарсайхан, Энэтхэгт сурах Бибби, Нью-Йоркт ажиллах Ганаа өглөө босон алхахдаа өөрийн гэсэн цахилгаан гүйдэл үүсгэн, хуримтлуулах чадвартай жижиг төхөөрөмжөө өвдгөндөө бэхлэн гарна. Дараа нь түүний тусламжтайгаар гар утаснуудаа цэнэглэж, цүнхэндээ хийчихээд байгалийн гаралтай түүхий эд өчүүхэн ч болов хэмнэсэндээ, эрчим хүч үйлдвэрлэх гэж баахан хорт хий байгаль орчинд хаядаг үйлдлийг жаахан ч болов бууруулсандаа сэтгэл додигор ажилдаа ирдэг бол яах вэ?

Олон орны эрдэмтэд борооны дусал, гүүрний чичиргээ тэр битгий хэл алхалтаас үүсэх энергийг цуглуулан, цахилгаан соронзон орон цаашилбал цахилгаан гүйдэл гарган авч амьдрал ахуйд хэрэглэх боломжийг идэвхийлэн судалж байгаа юм байна. Зарчим бол ердөө бидний мэдэх соронз, зэс утасны тусламжтайгаар цахилгаан гүйдэл гарган авах арга дээр үндэслэгдсэн. 

Тэгэхлээр уг нь соронзонг хөдөлгөх хямд эх үүсвэр байвал бид асар их эрчим хүч, тэр хэмжээгээр байгалийн бохирдол, сэргээгдэхгүй эрдэс баялаг гээд олон зүйл хэмнэж болох нь. Одоогоор эрдэмтэд байгаль орчин, үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанаас ашиглагдахгүй алддаг энергийг ашиглах олон арга нээгээд байгаа юм байна. Байгаль орчинд хамгийн элбэг бөгөөд ашигладдаггүй хаягддаг энергийн нэг бол аливаа хөдөлгөөний засварын бүтэгдэхүүн болох чичиргээ юм. Жишээ нь: гүүрээр өнгөрөх машины урсгалд гүүр байнга чичрэх (эндээс 20-120W энерги цуглуулах боломжтой), бүжгийн талбайн доргио гэх мэт. Энэ доргилтууд бол бүгд үнэгүй, энэ доргилтыг дээрх зарчмын дагуу цахилгаан гүйдэл гарган авахад ашиглах боломжтой ажээ. 

Тэр битгий хэл өвдөгний гадна талд бэхлэн алхах явцад зарцуулагдсан хүчийг хуримтлуулах жижиг төхөөрөмж гарган авсан байна (бид алхахдаа хөлөө урагш зөөн газар тавих агшинд ашиглагдахгүй үлдсэн энергийг хуримтлуулж байна гэсэн үг). Нэг алхаа бүрт 2.5W энерги цуглуулж болно. Алхалтын энерги хуримтлуулах төхөөрөмж бол одоохондоо жаахан болхи, бас хөөрхөн жинтэй (1.6кг) байгаа юм байна, удахгүй гар утас шиг болох биз. Алхалтаас бий болсон үнэгүй эрчим хүч ашиглан 10 гар утас цэнэглэж болно. 

Мөн түүнчлэн борооны дусал цахилгаан гүйдэл дамжуулах чадвартай материал дээр буухдаа бага хэмжээний боловч нэгэн хэвийн тогтмол цахилгаан гүйдэл үүсгэх чадварыг ашиглан жижиг цахилгаан төхөөрөмжүүд ашиглаж болохыг эрдэмтэд бас нээгээд байна. Борооны нэг дуслаас 1микроватт энерги цуглуулах боломжтой. Энэ бол асар бага тоо боловч чийгшилт ихтэй газруудад ашиглах боломжтой. 

Анагаах ухаанд бол зүрхний цохилтоос бий болсон доргилтыг ашиглан бага хэмжээний, зай цэнэглэх зэргийн энерги гаргаж авах бололцоотой. Жишээ нь: зарим зүрх өвчтэй хүмүүст зүрхний булчин, түүний базлалтыг зохицуулах чадвартай хиймэл төхөөрөмж (pacemaker) суулгадаг юм байна. Уг төхөөрөмж зайгаар ажиллах тул хэдэн жил болоод хагалгаа хийн зайг солих хэрэгтэй болдог гэнэ. Хэрэв зүрхний цохилтын доргилтоос бий болсон энергийг уг зайг цэнэглэхэд эргүүлэн ашиглаж чадвал олон дахин хагалгаа хийх аюулаас аврагдах боломжтой юм байна. 

Юм хөгжинөө гэж... 

"Not a Watt to Be Wasted" - Тайм сэтгүүлийн 2008 оны 3 сарын 17ны дугаараас хэсэгчлэн авав. 

Жич: Манайд энэ зарчмаар ажилладаг гар чийдэн байдаг байж билээ, хэрэглэхийн өмнө хэд сайн сэгсрээд болоо, зай май гэж санаа зоволтгүй; сэгсрэхэд зэс утасны ороомогт суурилуулсан соронзон хоёр тийш зайлагдаж, үүссэн цахилгаан соронзон орны дүнд бий болсон гүйдлийн үр дүнд гар чийдэн ажиллах жишээний. Сүүлд бид National Geographic - ээс гараараа эргүүлэн өөрсдөө зайг нь цэнэглэн ашигладаг жижиг радио худалдан авсан юм. Энэ радио гар чийдэнтэй, бас утсаа цэнэглэж болно. Зай худалдан авч бас ажиллуулж болно, гэхдээ зай үнэ гайгүй ч байгаль орчинд хортой тул бид аль болох хэрэглэхийг зайлсхийдэг, хэрэглэсэн ч цэнэглэдэг зай ашиглахыг эрмэлзэнэ. Байгаль орчноо чадахаараа л хамгаалцгаая. Гараар цэнэглэдэг радионы зураг оруулав. 

Мөнгөн усны хордлого

Мөнгөн ус буруу хэрэглэснээс болж бөөн хэл ам, шуугиан болж байсан нь саяхан, одоо ч мөн асуудал дуусаагүй байгаа биз, ер нь энэ асуудал ингэж амар арилах зүйл биш ажээ. Мөнгөн ус эхийн хэвлий дэх ураг мөн түүнчлэн балчир насны хүүхдэд хэрхэн нөлөөлдөг талаар нилээд өргөн судалгаа хийгдсэн байдаг юм байна. Нялх насны хүүхдийн биед мөнгөн ус 3 замаар хуримтлагдах боложмтой:

1. жирэмсэн эхийн хэрэглэсэн далайн хүнс

2. жирэмсэн эхийн шүдний мөнгөн ус бүхий амалгам (манайхаар бол пломб, хар өнгөтэй)

3. вакцин (зарим төрлийн ханиад, хөхүүл ханиад, сахуу татран, менингококийн эсрэг вакцин), дашрамд хэлэхэд мөнгөн ус агуулсан вакцины хэрэглээг 2004 оноос эхлэн АНУ-д багасгаж эхэлсэн байна.

Мөнгөн ус их хэмжээгээр бие махбодид нэвтрэх эсвэл нэвтэрсэн мөнгөн усыг зайлуулах эд эсийн чадавхи буурсан тохиолдолд мөнгөн усны хордлого илэрдэг аж.

Тэгвэл мөнгөн ус бие махбодиос хэрхэн гадагшлах ёстой вэ?

Биед нэвтэрсэн мөнгөн ус, глютатионтой (биед ялгарсан хорт бодисыг зайлуулах чадвартай) холбогдож, улмаар цөсөнд ялгарч хоол боловсруулах системээр дамжин өтгөнөөр гадагшилдаг юм байна. Нялх насны хүүхдэд глютатион бага хэмжээгээр нийлэгждэг, дээрээс нь тэд сүүн бүтээгдэхүүн голдуу хэрэглэдэг нь мөнгөн усны шимэгдэлтийг ихэсгэж, гадагшилтыг бууруулдаг байна. Нэгэнт биед орсон мөнгөн усыг бие махбодиoc зайлуулах процессыг удаашруулагч бодис бол антибиотик гэнэ (хүүхэд байхдаа антибиотик идэж үзээгүй, эсвэл хүүхдэдээ антибиотик өгч үзээгүй аав ээж байвал гараа өргөөрэй). Антибиотикийн нэг муу тал гэвэл хүний гэдсэн дэх ашигтай бичил биетнийг устгаж орхидог, чухам тэдгээр бичил биетний тусламжтайгаар биед нэвтэрсэн метил-мөнгөн ус, органик биш мөнгөн усанд шилжиж биенээс гадагшлах ёстой аж. Тэгтэл антибиотик хэрэглэсний дараа метил-мөнгөн ус биенээс гадагшлахын оронд тэр чигээрээ цусанд шимэгддэг байна.

Тэгвэл бие махбодид мөнгөн ус хуримтлагдсан эсэхийг хэрхэн мэдэх вэ?

Сүүн шүд бол ураг бүрэлдэх явцад сууриа тавьж, дараа нь таван нас хүртэл хугацаанд ургадаг тул ураг болон хүүхдийн өсөлтийн чухал шатанд мөнгөн ус хуримтлагдсан эсэхийг тодорхойлох биеийн хамгийн амар хэсэг гэнэ. Ингэхдээ хүүхдийн унасан сүүн шүдийг авч 2-4мл дээд чанарын давсны хүчилд хийн 50 хэмд 4-6 хоног байлгана. Дараа нь тасалгааны хэмд хүртэл хөргөөж, шинжилгээ хийх хүртэл хөлдөөгчинд хадгална. Шүдэнд хуримтлагдсан мөнгөн усны хэмжээг спектрофотометрээр (CV-AAS = cold vapor atomic absorption spectrophotometry) тодорхойлно.

Мөнгөн ус эрүүл мэндэд чухам ямар хохирол учруулдаг вэ?

Мөнгөн ус бол мэдрэлийн системийн хөгжлийг саатуулагч хор юм. Оотизмээр (autism - монгол нэрийг нь мэдэхгүй юм) өвчилсэн хүүхдүүд эрүүл хүүхдүүдтэй харьцуулахад шүдэндээ 2-3 дахин илүү их мөнгөн ус агуулсан байдаг байна. Оотизмийн шинж тэмдэг гэвэл (бусдаас хөндийрэх, ярих, илэрхийлэх чадвар алдагдах, нэг үйлдлийг давтан хийх зэрэг) та бүхэн үзсэн байхдаа "Rain man" киноны Dustin Hoffman-ий дүр юм. Гэхдээ энэ нь кино тул оотизмтэй хүнийг эерэгээр харуулсан бүтээл шүү.

Бодрол

...Уг нь энгийн амархандуу аргаар шүдэн дэх мөнгөн усыг хэмжээг тодорхойлдог аж. Шүдний дээж цуглуулах ажил удаашралтай байж магад. Судалгаа сайн хийсэн байх. Монголд дээжээ бэлдээд энд авчраад судалсан ч болох юм байна. Заавал хаа байсан Канад уруу дээж зөөхийн оронд Хятад, Япон зэрэг орнууд шинжилгээ хийлгэж болох л байх л даа... Тэр мөнгөн ус хамаагүй хэрэглэдэг газрын хүүхдүүдэд шинжилгээ хийх сэн... Манай улс тусламж нэрээр энд тэндхийн хөгцтэй хөгцгүй, хачигтай, шавьжтай буудай, гурил, тариа борлуулж байхын оронд энэ сүрхий нэртэй спектрофотометрийг нэр төртэй гуйгаасай. Энэ манай дарга нар ар өврийн хаалгаар, улсын мөнгөөр хүүхэд, хамаатан садангаа улс төр, эдийн засгаар (гэм зэмгүй зарим нэг нь уучлаарай) сургасны хариуд нарийн мэргэжлийн боловсон хүчин бэлтгэх бодлого боловсруулаасай. АНУ мэт орон тэр хэрэглэхээ больсон, нэгэнт үйлдвэрлэсэн вакцинаа яадаг бол? Арай Монгол мэт буурай оронд тусламж нэрээр шахдаг юм биш биз? Манайхан хаанаас юу авч байгаагаа мэддэг болов уу? Антибиотик эмчийн жоргүйгээр зарахаа болиосой...

Ишлэл:

James B. Adams et al. Mercury, Lead, and Zinc in Baby Teeth of Children with Autism Versus Controls. Journal of Toxicology and Environmental Health, Part A, 70:1046-1051, 2007.